In 1806 namen de Britten voorgoed bezit van de Kaap, en er ontstond onenigheid tussen de Britten en de Nederlandse boeren, onder meer over de compensatie voor de afschaffing van de slavernij.
Veel van de Nederlandse (en ook Duitse en Hugenootse) kolonisten, bekend als Boeren, trokken in de jaren 1830-1840 in de zogenaamde Grote Trek weg uit de kaapkolonie, en stichten onafhankelijke republieken, de Oranje Vrijstaat en Transvaal.
Een poging van de Boeren om ook Natal binnen te trekken werd afgeslagen door de Zoeloes onder Dingaan, de broer van de beroemde Shaka. Het waren vooral diens oorlogen die andere stammen zo verzwakt hadden dat de Boeren hun opmars konden houden. De Zoeloes werden later verslagen door de Britten.
Na vele generaties begonnen de Hollandse, de Duitse en Franse immigranten van de Kaap, voor het merendeel boeren, beter gekent als Boers, zichzelf te beschouwen als Afrikaners en zelfs vandaag identificeren zij zich nog zeer sterk met het land.
De erfenis van deze pioniers (voortrekkers) kan worden ervaren bij het Voortrekkersmonument, Paul Kruger Huis en Melrose Huis in Pretoria (Tshwane).